از جمله نماز روزانه است که ۱۷ رکعت در پنج وقت دارد: دو رکعت صبح ، چهار رکعت ظهر ، چهار رکعت عصر، سه رکعت در غروب و چهار رکعت قبل از خواب(صَلوةالْعَتَمَه)(عَتَمَة به معنی ثلث اول شب، تاریکی شب ، تأخیر و اهمال است )
نماز صبح
نماز صبح یا نماز بامداد اولین نماز (بر اساس زمان بهجاآوردن) از ۵ نماز روزانه مسلمانان است. این نماز دو رکعت است و حمد و سوره های آن، بلند قرائت می شود. وقت بهجاآوردن نماز صبح از هنگام فجر دوّم (فجر صادق) تا طلوع آفتاب است. فجر اوّل (فجر کاذب) و دوّم به زمانی گفته میشود که از طرف مشرق سفیدهای رو به بالا حرکت کرده (فجر اوّل) و در آسمان پهن شود (فجر دوّم).
نماز ظهر
نماز ظهر یا نماز پیشین دومین نماز از نمازهای پنجگانهای که روزانه بر مسلمانان واجب شدهاست. در این نماز قرائت حمد و سوره ها آهسته است. این نماز چهار رکعت است. در روزهای جمعه، نماز جمعه به جای نماز ظهر خوانده میشود. در هنگام مسافرت، نماز ظهر کوتاهتر خوانده میشود یعنی به جای چهار رکعت، دو رکعت خوانده میشود. زمان نماز ظهر، هنگامی است که خورشید نیمه راه را از طلوع تا غروب طی کرده است.
نماز عصر
نماز عصر یا نماز وسطی سومین نماز از نمازهای پنجگانهای است که بر مسلمانان واجب است.
اهل سنت نماز را طبق روایات کتب صحاح ستة در هنگام زیادت سایه هر جسم به اندازه دو برابر آن جسم و به عبارت دیگر چیزی حدود دو ساعت و نیم تا سه ساعت پس از نماز ظهر میخوانند اما شیعیان نماز عصر را معمولا بلافاصله پس از نماز ظهر میخوانند. نماز عصر چهار رکعت است و قرائت حمد و سوره های آن آهسته است. در هنگام مسافرت، بنا به برخی مذاهب، میتوان آن را کوتاه و در دو رکعت خواند. در قرآن از این نماز با نام نماز وسطی یاد شده است.
نماز مغرب
نماز مغرب یا نماز شام چهارمین نماز (بر اساس زمان به جا آوردن) از پنج نماز یومیه مسلمانان است. این نماز سه رکعت است.
وقت به جا آوردن نماز مغرب از زمانی است که سرخی از طرف مشرق در آسمان پدیدار شود و از بالای سر انسان بگذرد تا اذان عشا است. پایان این وقت در نزد شیعیان نیمه شب میباشد، البته باید زمانی برای به جا آوردن نماز عشاء تا نیمه شب باقیمانده باشد.
نماز عشاء
نماز عشا یا نماز خفتن پنجمین نماز (بر اساس زمان به جا آوردن) از پنج نماز یومیه مسلمانان است. این نماز چهار رکعت است که در آن حمد و سورههای دو رکعت اول به صدای بلند خوانده میشود. در هنگام سفر به اجماع مذاهب، جایز است که مسلمان نماز چهار رکعتی عشاء را به دو رکعت کوتاه کند.
بیشتر مسلمانان جهان که متشکل از اهل سنت هستند بر طبق احادیثی پیامبر اسلام در کتب ستة نماز عشا را در هنگام ناپدید شدن کامل غروب و چیرگی کامل سیاهی شب (چیزی حدود ۱ ساعت و ربع بعد از غروب و نماز مغرب) اما وقت به جا آوردن نماز عشاء از نظر شیعیان، بعد از به جا آوردن نماز مغرب تا نیمه شب است ولو با فاصله چندثانیه پس از نمازمغرب هم که باشد و اکثر شیعیان به همین روش عمل میکنند یعنی بلافاصله نماز عشا را پس از نماز مغرب بجای میآورند. در کتب تاریخی منظور از نماز خفتن همان نماز عشاءاست.
عین نماز صبح است و در رکعت اول بعد از سوره حمد؛ سوره جمعه را می خوانند و در رکعت دوم بعد از سوره حمد سوره منافقون را می خوانند. قبل از نماز جمعه دو خطبه می خوانند که گوش کردن به انها واجب است و گوش ندادن نشانه نفاق است. وقت نماز جمعه از زمان آغاز ظهر تا یکساعت بهد از اذان ظهر است. نماز جمعه دو قنوت دارد که مستحب است؛ قنوت اول در رکعت اول و قبل از رکوع و قنوت دوم در رکعت دوم و بعد از رکوع است. یعنی در رکعت دوم بعد از رکوع قنوت می خوانید و بلافاصله به سجود می روید.
چند نكته:
۱ـ نماز جمعه کفاف نماز ظهر را می دهد. یعنی نیازی نیست نماز ظهر را بخوانید ولی اگر بخوانید نیز مستحب است. دیگر اینکه باید بدانید که حتی به آخرین رکوع امام جمعه برسید نماز جمعه شما قبول است و می توانید بقیه نماز را به صورت فرادا بخوانید. وسط خطبه های نماز جمعه اگر شما نماز بخوانید اشکالی ندارد.
نماز جمعه را باید با صدای بلند و اهسته بخوانید.
امام جمعه باید عادل باشد و متقی و نمی شود پشت سر کسی که مطمئن هستید که دروغ می گوید و یا معصیت می کند و عادل نیست نماز بخوانید. نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود و حداقل ۵ نفر باید باشند. نیاز نیست که شما حتما پشت سر امام جمعه ای که ولی فقیه انتخاب می کند نماز جمعه بخوانید بلکه اگر در جایی هستید که یک فرسخ تا محل اقامه نماز جمعه فاصله دارد می توانید.
هر کدام از این نمازها دو رکعت می باشند که در رکعت اول بعد از خواندن حمد و سوره، باید پنج تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر یک قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم، تکبیر دیگرى بگوید و به رکوع رود و دو سجده به جا آورد و برخیزد و در رکعت دوم، چهار تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر قنوت بخواند و تکبیر پنجم را بگوید و به رکوع رود و بعد از رکوع دو سجده کند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.
در قنوت، هر دعا و ذکرى بخوانند کافى است، ولى بهتر است این دعا را به قصد امید ثواب بخوانند: نماز عید دو رکعت است؛ در رکعت اوّل سوره حمد و سوره اعلی (یا هر سوره دیگری که مایل باشد) بخواند و بعد از آن پنج تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر این قنوت را بخواند:
اَللّهُمَّ اَهْلَ الْکِبْرِیآءِ وَ الْعَظَمَةِ، وَاَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ، وَ اَهْلَ الْعَفْوِ
خدایا ای اهل بزرگی و عظمت و ای شایسته بخشش و قدرت و سلطنت و ای شایسته عفو
وَ الرَّحْمَةِ، وَاَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَةِ، اَسْئَلُکَ بِحَقِّ هذَا الْیَومِ، اَلَّذی جَعَلْتَهُ
و رحمت و ای شایسته تقوا و آمرزش از تو خواهم به حق این روزی که قرارش دادی
لِلْمُسْلِمینَ عیداً، وَلِمُحَمَّد صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَشَرَفا وَمَزِیداً،
برای مسلمانان عید و برای محمّد صلی الله علیه و آله ذخیره و شرف و فزونی مقام
اَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَاَنْ تُدْخِلَنی فی کُلِّ خَیْر اَدْخَلْتَ
که درود فرستی بر محمّد و آل محمّد و درآوری مرا در هر خیری که درآوردی
فیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد، وَاَنْ تُخْرِجَنی مِنْ کُلِّ سُوء اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً
در آن خیر محمّد و آل محمّد را و برونم آری از هر بدی و شری که برون آوردی از آن محمّد
وَ آلَ مُحَمَّد، صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ، اَللّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُکَ خَیْرَ ما سَئَلَکَ
و آل محمّد را که درودهای تو بر او و بر ایشان باد خدایا از تو خواهم بهترین چیزی را که درخواست کردند
مِنْهُ عِبادُکَ الصّالِحُونَ، وَاَعُوذُ بِکَ مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُکَ الصّالِحُونَ.
از تو بندگان شایستهات و پناه برم به تو از آنچه پناه بردند از آن بندگان شایستهات.
(درصورت عدم توانایی بر این قنوت، هرگونه قنوت دیگری نیز میتواند بخواند) سپس تکبیر ششم را بگوید و به رکوع برود و بعد از رکوع و سجده، برخیزد و رکعت دوم را شروع کند؛ در رکعت دوم، بعد از سوره حمد، سوره والشّمس یا سوره دیگری را بخواند؛ آنگاه چهار تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر همان قنوت را بخواند، سپس تکبیر پنجم را بگوید و به رکوع و سجود برود و نماز را تمام کند. بعد از نماز، تسبیحات حضرت زهرا(علیها السلام) را بگوید و آنگاه دعاهایی که نقل شده است را بخواند که یکی از آنها دعای چهل و ششم «صحیفه سجّادیه» است.
نماز آیات یکی از نمازهای واجب برای مسلمانان است. این نماز، ویژهٔ زمانهایی خاص است که در رسالهٔ مراجع تقلید نیز آمدهاست.
آیات (جمع آیه یا آیت) در زبان عربی یعنی «نشانهها».
این نماز را نماز آیات (نشانهها) گویند، زیرا خواندنش هنگامی واجب است که حادثههایی ویژه روی دهد که مسلمانان ایشان را نشانههای خدا میدانند.
در این باره حدیثی در کتابهای شیعی آمدهاست:
محاسن از امام کاظم (ع) نقل میکند که فرمود: هنگامی که ابراهیم پسر پیامبر خدا (ص) مُرد، درپی مرگش سه سنت برای امت (اسلام) قرار گرفت:
نخست که هنگامی که روانش از تن جدا شد، خورشید گرفت. مردم گفتند که فقط خورشید بهر مرگ پسر فرستادهٔ خدا گرفتهاست. پیامبر خدا پس از شنیدن این سخن بالای منبر رفت، ثنای خدا گفت سپس فرمود: «ای مردم! همانا گرفتن خورشید و ماه نشانههایی از نشانههای خدا است که فرمانبردارانه به فرمان او روان اند، برای مرگ و زندگی هیچکس نمیگیرند. پس هرگاه یکی یا هردو گرفت، نماز[آیات] بگزارید.». پس از منبر پایین آمد و با مردم نماز خورشیدگرفتگی (کسوف) گزاردند
از آن زمان، نماز آیات بر مسلمانان واجب گشت.
نظر مذهبهای اسلامی
شیعیان نماز آیات را واجب میدانند.
بهظاهر اهل سنت دربارهٔ واجب بودن نماز آیات با هم اختلاف دارند. گویا اهل سنت خواندن نماز آیات را مستحب و شایسته میدانند.
موردهای گزاردن نماز آیات
تا وقتی ماه یا خورشید بازشدن آغاز نکرده، خواندن نماز آیات واجب است
اگر اتفاقات زیر در جایی که فردی هست پدیدار گردد، برای او نماز آیات طبق نظر شیعه واجب است:
1. گرفتن خورشید (کسوف):اگر چه مقدار گرفتگی کم باشد و کسی هم نترسد.
2. گرفتن ماه (خسوف):اگر چه مقدار گرفتگی کم باشد و کسی هم نترسد.
3. زمینلرزه:اگر چه کسی هم نترسد.
4. آذرخش و صاعقه
5. بادهای سرخ و سیاه
6. و حوادث طبیعی دیگر در صورتیکه موجب رعب و وحشت اکثر مردم شود.
احکام نماز آیات
• در صورتی که دو یا چند حادثه از حوادث بالا با هم اتفاق افتاد، برای هر یک از آنها باید جدا گانه نماز آیات را ادا کرد.
• از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن میکند انسان باید نماز آیات را بخواند و بنا بر احتیاط واجب باید به قدری تأخیر نیندازد که شروع به بازشدن کند.
• موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند اینها اتفاق میافتد، انسان باید فوراً نماز آیات را بخواند و اگر نخواند معصیت کرده و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.
• چیزهایی که در نماز یومیه واجب و مستحب است، در نماز آیات هم واجب و مستحب میباشد.
• اگر در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد، نماز باطل است.
چگونگی نماز آیات
نماز نشانهها دو رکعت دارد و میتوان به جماعت نیز گزارد.
نخست باید سورهای را انتخاب کرده، پنج بخش کرد، به گونهای که در هر بخش دستکم یک آیه باشد، و نمیتوان جوری بخش کرد که تکهای از آیهای در بخشی باشد، مثلاً نمیشود یک بخش یکونیم آیه باشد. در ضمن «بسم الله الرحمن الرحیم» نیز یک آیهٔ (آیهٔ کامل) حساب میشود. البته برخی مرجعان بسم الله تنها را کافی نمیدانند. از سادهترین و رایجترین راهها خواندن سورهٔ توحید است؛ که با بسم الله پنج آیه دارد.
این نماز مانند نماز صبح است، با این فرق که در هردو رکعت پس از خواندن سورهٔ حمد، باید سورهای را که طبق بالا برگزیده شد. به این صورت که پس از خواندن هریک از پنج بخش، باید به رکوع رفته (هر رکعت میشود پنج رکوع) پس از رکوع پایانی تا آخر مانند نماز صبح ادامه دهد.
دربارهٔ چگونگی خواندن نماز آیات راههای گوناگون دیگر و اختلافهای بسیاری هست که باید برای اطلاع بیشتر و دقیقتر به رسالهها مراجعه شود. مطالبی که در قسمتهای بالا ذکر شد نظر اکثر مراجع تقلید میباشد.
صَلوة قَصْر یعنی نماز کوتاه برای مسافر که آن را نماز شکسته نیز میگویند. در این نماز چهار رکعتهای ظهر و عصر و عشاء نیز دو رکعتی میگردد و نتیجه میشود:دو رکعت صبح ، دو رکعت ظهر ، دو رکعت عصر ، سه رکعت غروب و دو رکعت عشاء. درباره حدّ سفر بین مذاهب مختلفه اتفاق نیست.
نماز شب از نمازهای مستحب در شریعت اسلام است که بسیار تأکید شده و برای آن پاداشهای بسیاری ذکر گردیده است. نماز شب نمازیست مستحبی که بر پیامبر اسلام واجب بود.
نماز شب یازده رکعت است:
1. هشت رکعت به نیت نماز شب (چهار نماز دو رکعتی مانند نماز صبح)
2. دو رکعت به نیت نماز شفع (بهتر است در رکعت اول آن بعد از حمد، سوره ناس و در رکعت دوم بعد از حمد، سوره فلق خواند شود)
3. یک رکعت نماز وتر، طریق نماز و شرح آن به این صورت است که:
بعد از حمد سه بار سوره توحید و یک بار سوره فلق و یک بار سوره ناس را میخوانیم (میتوان یک سورهٔ تنها خواند)
بعد از خواندن سوره دستها را برای قنوت به سوی آسمان بالا میبریم و حاجات خود را از خدا میخواهیم.
آنچه در قنوت مستحب است میگوییم:
• برای چهل مؤمن دعا کنید و بگویید: اللهمَّ اَغْفِر لِفُلانِ؛ پس به جای فلان، اسم آن مؤمن را بگویید، هم برای مومنینی که در دنیا هستند و هم مومنینی که از دنیا رفتهاند.
دعا کردن برای مؤمنین میتواند به دو صورت ذکر شود:
همه مؤمنین را مد نظر قرار داده و چهل بار چنین بگویید: اَللهمَّ اغْفِرْ لِلْمُومِنین وَ الْمُؤمِنات.
یا نام چهل شخص را ببرید.
• مستحب است هفتاد بار استغفار کنید و بگویید:
اَستَغفرُالله ربی و اَتوبُ اِلَیه. (از پروردگار خود طلب آمرزش و مغفرت میکنم و به سوی او بازگشت مینمایم)
• مستحب است هفت بار بگویید:
هذا مَقامُ الْعائِذِ بکَ منَ النّار (این است مقام کسی که از آتش قیامت به تو پناه میبرد)
• مستحب است سیصد مرتبه بگویید:
اَلْعَفو، و سپس بگویید: ربِّ اغْفِرلی و ارْحَمنی و تُبْ عَلَیَّ اِنَّکَ انتَ التَّوّابُ الْغَفورُ الرَّحیم.
• نماز شب را میتوان بدون سوره یا قنوت و خوابیده، نشسته یا در حال حرکت خواند چون مستحبی است.
• اگر وقت تنگ باشد میتوان فقط به شفع و وتر یا وتر تنها اکتفا نمود.
• چنانچه مقداری از نماز شب را خوانده باشد و اذان صبح (طلوع فجر) سر رسد میتواند بقیه نماز شب را هم به نیت اداء بخواند.
• خواندن دو رکعت نافله صبح از شفع و وتر افضل است.
• برای عمل به اعمال مستحبی دیگر در نماز شب به کتب مبسوطه رجوع فرمائید.
وقت نماز شب از نیمه شب شرعی است تا اذان صبح و بهتر است نزدیک اذان صبح خوانده شود.
نماز شب در قرآن
در قرآن در آیه ۷۹ سوره أسراء وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا[۱۷–۷۹]
و آیه ۶ سوره مزّمل إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا[۷۳–۶] به نماز شب اشاره شده است.
در سوره فجر به نماز شفع و وتر اشاره شده است
نماز شب در سخنان اهل بیت
• پیامبر اسلام: بر شما باد به شب زنده داری که آن شیوه شایستگان پیش از شماست و شب زنده داری مایه تقرب به خدا و بازداشتن از گناه است.
• علی ابن ابیطالب: شب زنده داری مایه سلامت بدن و خشنودی پروردگار و قرار گرفتن در معرض رحمت خدا و چنگ زدن به اخلاق پیامبران است.
• امام جعفر صادق: نماز شب چهره را سفید و نورانی میکند، نماز شب انسان را خوشبو میکند، نماز شب روزی میآورد.
نماز غفیله، از نمازهای مستحب شیعیان است که بین نمازهای مغرب و عشا خوانده میشود. نماز غفیله دو رکعت است، که بعد از نماز مغرب خوانده میشود
در رکعت اول نماز غفیله باید پس از حمد، به جای سوره، این آیه (آیهٔ ۸۷ و ۸۸ سورهٔ الأنبیاء) خوانده شود:
الف- «وَ ذَالنُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنَادَی فِیالظُّلُمَاتِ أَنْ لَاإِلَهَإِلاَّأَنْتَ سُبْحَانَک إِنِّی کنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کذَلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ.»
و در رکعت دوّم پس از حمد به جای سوره این آیه (آیهٔ ۵۹ سورهٔ الأنعام) را بخواند:
ب- «وَ عِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ لَا یعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ وَ یعْلَمُ مَا فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ یعْلَمُهَا وَ لَا حَبَّةٍ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَ لاَ رَطْبٍ وَ لَا یَابِسٍ إِلاَّ فِی کتَابٍ مُبِینٍ.»
و در قنوت آن بگوید:
ج- «أَللَّهُمَّ إِنِّی أَسْئَلُک بِمَفَاتِحِ الْغَیْبِ الَّتِی لَا یعْلَمُهَا إِلاَّ أَنْتَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍوَآلِهِ وَ أَنْ تَفْعَلَ بِی کذَا وَ کذَا»
و به جای عبارت «کذَا وَ کذَا» حاجات خود را به زبان آورد و بعد از آن بگوید:
د- «أَللَّهُمَّ أَنْتَ وَلِیُّ نِعْمَتِی وَ الْقَادِرُ عَلَی طَلَبَتِی تَعْلَمُ حَاجَتِی فَأَسْئَلُک بِحَقِّ مُحَمَّدٍوَآلِمُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامِ لَمَّا قَضَیتَهَا لِی.»
دو رکعت نافله نشسته است که بعد از نماز عشا خوانده میشود؛ و صد آیه از قرآن میخوانند. مستحب است عوض صد آیه در یک رکعت سوره واقعه و رکعت دیگر سوره توحید بخوانند.
نماز شب دفن یا نماز لیلة الدفن نمازی که در نخستین شب پس از خاکسپاری مسلمان توسط دیگران بر وی خوانده می شود تا دچار فشار قبر نشود.
نماز شب دفن به نام نماز وحشت نزد مسلمانان مشهور است؛ چرا که بر این اعتقاد هستند که فردى که از دنیا رفته هنوز با عالم قبر آشنایى و انسى ندارد و در خود احساس ترس و وحشت دارد و این نماز با فضل الهى وحشت را از او دور میکند.
شیوه نخست
این نماز دو رکعت است. در رکعت اول سوره حمد و آیة الکرسی و در رکعت دوم سوره حمد و ده مرتبه سوره قدر خوانده می شود. پس از پایان نماز گفته می شود.
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبْرِ فُلان.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و ثواب آن را به قبر فلان بفرست. و به جای فلان نام تازه درگذشته ذکر می شود.
شیوه دوم
همچنین سیّد بن طاووس از محمد رسول خدا صلی اللّه علیه و آله روایت شده که این نماز دو رکعت است. در رکعت اول، پس از سوره حمد، دو مرتبه سوره توحید و در رکعت دوم بعد از سوره حمد، ده مرتبه سوره تکاثر خوانده می شود و بعد از پایان نماز می گویند:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبْرِ ذلِکَ الْمَیِّتِ فُلانِ بْنِ فُلان
خداوندا، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و ثواب آن را به قبر فلان میّت برسان.
نماز های حاجت فراوان است و نوعا از زبان معصومین –ع- بیان شده است و شاید تنوع آنها به لحاظ نوع تاثیر آنها و تنوع حالات و روحیات و کم و زیادی فرصت و فراغت در افراد مختلف و تفاوت سلیقه و ذائقه معنوی آنها باشد . آن چه در این میان مهم است اصل ارتباط با خداوند و تضرع و خضوع در برابر عظمت او است . البته شکل و قالب و نحوه این ارتباط را هم باید ازآشنایان با حق و طریق بندگی یعنی معصومین -ع- آموخت و فرا گرفت زیرا شکل ظاهری و قالب عبادت نیز در قرب به حق و برآورده شدن حاجات تاثیر و دخالت ویژه ای داردو باید آن را از اهل آن گرفت و به کار بست . از جمله این راه ها و عبادات ، نماز جعفر طیّار است که کیفیت آن در مفاتیح الجنان مذکور است. شما چهار جمعه این نماز را بخوانید و در پایان هر مرتبه حاجات خود را ازخداوند طلب کنید.
نکته دوم؛ توجه به مضمون ذکر یونسیه است: «لا اله الاّ انت سبحانک انّى کنت من الظالمین» چرا که بعد از این ذکربود که خداوند فرمود: «فاستجبنا له و نجیّناه من الغم…». دو مطلب قابل دقت و توجه در این ذکر هست یکى حسن ظن به خداوند و دوم اعتقاد و اعتراف به بدىها و نواقص خود انسان. ما باید با تمام وجود باور کنیم که خداوند غنى،بىنیاز، کریم، جواد، مهربان و توانا است. پس از طرف او هیچ مانعى جهت برآوردن حاجات نیازمندان درگاهش وجود ندارد و در مقابل این ما هستیم که سراپا نقص و کاستى هستیم و خود را طلبکار خداوند مىدانیم؛ در حالى که طلبى از او نداریم و هر آنچه را هم که داریم از سر لطف و رحمت او است. پس همراه با خوشبینى به خداوند و توجه به کاستىهاى خویش و بدون حالت طلبکارانه، دست تضرّع به درگاه آن تواناى کریم بلند کنید و از اصرار خسته نشوید. انشاءاللّه حاجات شرعى خود را خواهید گرفت.
البته زمانها و مکانها نیز در این قضیه مؤثرند؛ مثلاً حرم معصومین(ع) و امامزادگان و نیز شبهاى قدر و جمعه وروز عرفه از مکانها و زمانهایى هستند که در استجابت دعا تأثیر فراوانى دارند.
از دعوات راوندى نقل است که حضرت امام زین العابدین علیه السلام گذشتند به مردى که بر در خانه مردى نشسته بود فرمود با وى که براى چه بر در منزل این ستمکار جَبّار نشسته اى گفت بجهت محنت و سختى که مرا عارض شده فرمود برخیز تا من تو را راهنمائى کنم به درى که بهتر از در او است و بسوى ربّى که بهتر است براى تو از او پس گرفت دست او را و آورد او را تا به مسجد پیغمبر صلى الله علیه و آله و فرمود که رو به قبله کن و دو رکعت نماز کن بدرگاه خدا پس ثناگو خدا را و صلوات بفرست بر رسول خدا صلى الله علیه و آله و بخوان آخر سوره حَشْر و شش آیه اوّل سوره حدید و دو آیه که در آل عمران است پس سؤ ال کن حاجت خود را از خدا که خدا عطا مى فرماید تو را جناب راوندى فرموده شاید دو آیه آیه قُلِ اللّهُمَّ مالِکَ الْمُلْکِ باشد یعنى تا بِغَیْرِ حِسابٍ علامه مجلسى (ره ) فرموده شاید آیه قُلِ اللّهُمَّ باشد با آیه شَهِدَاللَّه
و بدانکه روایت شده از امیرالمؤ منین علیه السلام که فرمود هرگاه یکى از شما اراده حاجتى کند پس صبح پنجشنبه در طَلَب آن بیرون رود و بخواند در وقتى که از منزل بیرون مى رود آخر سوره آل عمران و آیه الکرسى و اِنّا اَنْزَلْناهُ فى لَیْلَهِ الْقَدْرِ و سوره حمد زیرا که در اینها است حوائج دنیا و آخرت .
نماز در مُهمّات
چهار رکعت مى گذارى و قنوت و ارکان آن را نیکو بجا مى آورى و مى خوانى در رکعت اوّل حمد یکمرتبه و حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکیلُ هفت مرتبه و در رکعت دوّم حمد یک مرتبه و آیه ماشآءَاللَّهُ لا قُوَّهَ اِلاّ بِاللّهِ اِنْ تَرَنِ اَنَا اَقَلَّ مِنْکَ مالاً وَ وَلَداً هفت مرتبه و در رکعت سیّم حمد یک مرتبه و قوله تعالى لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّى کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ هفت مرتبه و در چهارم حمد یک مرتبه وَ اُفَوِّضُ اَمْرى اِلَى اللَّهِ اِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ هفت مرتبه پس حاجت بخواه .
روایت شده که هر که را بسوى خدا حاجتى باشد و بخواهد برآورده شود چهار رکعت نماز گذارد و بخواند در هر رکعت فاتحه الکتاب و انعام و در عقب نماز بگوید:
یا کَریمُ یا کَریمُ یا کَریمُ یا عَظیمُ یا عَظیمُ یا عَظیمُ یا اَعْظَمَ مِنْ کُلِّ عَظیمٍ یا
اى بزرگوار اى بزرگوار… اى بزرگ … اى بزرگتر از هر بزرگ اى
سَمیعَ الدُّعآءِ یا مَنْ لاتُغَیِّرُهُ اللَّیالى وَالاَْیّامُ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَارْحَمْ
شنواى دعاء اى که تغییرش ندهد شبها و روزها درود فرست بر محمد و آلش و رحم کن
ضَعْفى وَ فَقْرى وَفاقَتى وَ مَسْکَنَتى فَاِنَّکَ اَعْلَمُ بِها مِنّى وَ اَنْتَ اَعْلَمُ بِحاجَتى
به ناتوانى و ندارى و تنگدستى و بى نواییم زیرا که تو خود آنها را بهتر از من دانى و داناترى به حاجتم
یا مَنْ رَحِمَ الشَّیْخَ یَعْقُوبَ حینَ رَدَّ عَلَیْهِ یُوسُفَ قُرَّهَ عَیْنِهِ یا مَنْ رَحِمَ اَیُّوبَ
اى که رحم کردى به یعقوب پیر آنگاه که یوسف نور چشمش را به او بازگرداندى اى که رحم کردى به ایوب
بَعْدَ طُولِ بَلاَّئِهِ ی ا مَنْ رَحِمَ مُحَمَّداً وَ مِنَ الْیُتْمِ آو اهُ وَ نَصَرَهُ عَلى جَب ابِرَهِ
پس از بلاى طولانیش اى که به محمد(ص ) رحم کردى و او را از یتیمى سرپرستى کردى و بر گردنکشان و سرکشان
قُرَیْشٍ وَ طَواغیتِها وَ اَمْکَنَهُ مِنْهُمْ یا مُغیثُ یا مُغیثُ یا مُغیثُ مى گوئى : این
قریش یاریش دادى و بر آنها مسلطش ساختى اى فریادرس … اى فریادرس
را مکرّر پس سؤ ال مى کنى از خداوند تعالى حاجات خود را که حق تعالى عطا مى فرماید آن را
همچنین نماز حاجت
سیّد بن طاوس (ره ) روایت کرده فرموده که در شب جمعه و شب عید اضحى دو رکعت نماز بکن و در هر رکعت سوره فاتحه بخوان و آیه اِیّاکَ نَعْبُدُ وَ اِیّاکَ نَسْتَعینُ را صد مرتبه بگو پس حمد را تمام کن و بعد از حمد بخوان دویست مرتبه سوره توحید را و چون سلام گفتى
هفتاد مرتبه بگو: لا حَوْلَ وَ لا قُوَّهَ اِلاّ بِاللّهِ الْعَلِىِّ الْعَظیمِ پس به سجده برو و دویست
جنبش و نیرویى نیست جز به خداى والاى بزرگ
مرتبه بگو یا رَبِّ یا رَبِّ پس هر حاجت که دارى بطلب که انشاءاللّه بر آورده است
همچنین نماز حاجت
که جماعت بسیارى از علماء مانند شیخ مفید و طوسى و سیّد بن طاوس و دیگران آن را نقل کرده اند از حضرت صادق علیه السلام و کیفیّت آن موافق روایت سیّد چنان است که هرگاه تو را حاجت مهمّى روى دهد بسوى خداوند عزّوجلّ پس سه روز متوالى که چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه باشد روزه بگیر و چون روز جمعه شد غسل کن و جامه نو و نظیف بپوش پس بالا رو به بامى که بلندترین بامهاى خانه ات باشد و دو رکعت نماز بجا آور پس دستها رابسوى آسمان بلند کن و بگو:
اَللّهُمَّ اِنّى حَلَلْتُ بِساحَتِکَ لِمَعْرِفَتى بِوَحْدانِیَّتِکَ وَ
خدایا من به آستان تو فرود آمدم چون به یگانگى و
صَمَدا نِیَّتِکَ وَ اَنَّهُ لا قادِراً عَلى قَضآءِ حاجَتى غَیْرُکَ وَ قَدْ عَلِمْتُ یا رَبِّ اَنَّهُ
بى نیازیت آشنا بودم و مى دانستم که کسى جز تو قدرت برآوردن حاجتم را ندارد و به خوبى دانسته ام پروردگارا که
کُلَّما تَظاهَرَتْ نِعْمَتُکَ عَلَىَّ اشْتَدَّتْ فاقَتى اِلَیْکَ وَ قَدْ طَرَقَنى هَمُّ کَذا وَ کَذا به
به هراندازه نعمت بیشتر بر من باریده احتیاج و نیازم به تو سختتر شده و اکنون اندوه فلان کار و فلان جریان به من وارد شده
جاى کذا وکذا حاجت خود راذکرکند وَ اَنْتَ بِکَشْفِهِ عالِمٌ غَیْرُ مُعَلَّمٍ واسِعٌ غَیْرُ
و تو براى برطرف کردن آن داناى بدون معلم هستى و بدون مشقت رفع آن
مُتَکَلِّفٍ فَاَسْئَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذى وَضَعْتَهُ عَلَى الْجِبالِ فَنُسِفَتْ وَ وَضَعْتَهُ عَلَى
توانى پس از تو خواهم به حق آن نامت که نهادى بر کوهها و آنها از هم پراکنده شد و نهادى آنرا بر
السَّمواتِ فَانْشَقَّتْ وَ عَلى النُّجُومِ فَانْتَثَرَتْ وَ عَلَى الاَْرْضِ فَسُطِحَتْ وَ
آسمانها و آنها از هم شکافت و بر ستارگان و آنها فروریخت و بر زمین نهادى پس گسترده شد و
اَسْئَلُکَ بِالْحَقِّ الَّذى جَعَلْتَهُ عِنْدَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ عِنْدَ عَلِىٍّ وَ
از تو خواهم بدان حقى که قرار دادى آنرا در پیش محمد صلى اللَّه علیه وآله و در نزد على و
الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ وَ عَلِىٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ جَعْفَرٍ وَ مُوسى وَ عَلِىٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِىٍّ
حسن و حسین و على و محمد و جعفر و موسى و على و محمد و على
وَالْحَسَنِ وَ الْحُجَّهِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَیْتِهِ وَ اَنْ
و حسن و حضرت حجت علیهم السلام که درود فرستى بر محمد و خاندانش و اینکه
تَقْضِىَ لى حاجَتى وَ تُیَسِّرَلى عَسیرَها وَ تَکْفِیَنى مُهِمَّها فَاِنْ فَعَلْتَ فَلَکَ
حاجتم برآورى و دشواریش را آسان کنى و مهمش را کفایت کنى پس اگر انجام دادى که
الْحَمْدُ وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَکَ الْحَمْدُ غَیْرُ جآئِرٍ فى حُکْمِکَ وَلا مُتَّهَمٍ فى قَضآئِکَ
ستایشت کنم و اگر هم انجام ندهى باز هم ستایشت کنم که ستمى در حکم تو نیست و نه در داوریت
وَلاحآئِفٍ فى عَدْلِکَ
متهم هستى و نه از عدالت روگردانده اى
پس رخسار خود را مى چسبانى به زمین و مى گویى :
اَللّهُمَّ اِنَّ یُونُسَ بْنَ مَتّى عَبْدُکَ دَعاکَ فى بَطْنِ الْحُوتِ وَ هُوَ عَبْدُکَ فَاسْتَجَبْتَ لَهُ وَ اَنَا
خدایا همانا یونس بن متى بنده ات تو را در شکم ماهى خواند و به خاطر اینکه بنده ات بود دعایش را مستجاب کردى و من نیز
عَبْدُکَ اَدْعُوکَ فَاسْتَجِبْ لى
بنده توام تو را مى خوانم پس دعایم مستجاب کن
نماز میت یا نماز مرده، نمازی است که در دین اسلام برای مرده میخوانند. این نماز یکی از کارهای دینی است و همانند دیگر ادیان یک نوع تشریفات برای مرده است.
وقتی مسلمانی هر چند کودک، از دنیا میرود، پس از غسل دادن و کفن کردن، باید بر پیکر او نماز خواند. گرچه نام «نماز میت» بر آن گفته شده، ولی در واقع یک دعاست چراکه رکوع و سجود و تشهد و سلام ندارد(اهل سنت سلام می دهند) و وضو و غسل و تیمم داشتن شرط نیست و پاک بودن بدن نمازگزار هم لازم نمیباشد. اگر چه بهتر است شرایط نماز را داشته باشد
نماز میّت پنج تکبیر دارد که بین هر تکبیر ذکری به کیفیت زیر بیان می شود:
بعد از نیت و گفتن تکبیر اول بگوید:
«اشْهَدُ انْ لٰا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ انَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّٰهِ صلى اللّٰه علیه و آله و سلم»
بعد از تکبیر دوم بگوید:
«اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ»
بعد از تکبیر سوم بگوید:
«اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤمِنینَ وَ الْمُؤمِناتِ»
بعد از تکبیر چهارم اگر میّت مرد است بگوید:
«اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِهٰذَا الْمَیِّتِ» و
اگر زن است بگوید:
«اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِهٰذِهِ الْمَیِّتِ»
و بعد تکبیر پنجم را بگوید، که با گفتن آن نماز به پایان می رسد.
آنچه ذکر شد در انجام نماز میت کافی است، اما بهتر است این نماز با اذکار بیشتر و به کیفیت زیر اقامه گردد:
بعد از تکبیر اول بگوید:
«اشْهَدُ انْ لٰا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لٰا شَرِیکَ لَهُ وَ اشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ ارْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشیراً وَ نذِیراً بَیْنَ یَدَىِ السَّاعَهِ
بعد از تکبیر دوم بگوید:
«اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بارِکْ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ کَافْضَلِ ما صَلَّیْتَ وَ بٰارَکْتَ وَ تَرَحَّمْتَ عَلىٰ ابْراهِیمَ وَ آلِ اِبراهیمَ انَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ وَ صَلِّ عَلىٰ جَمیِع الاَنْبیٰاءِ وَ الْمُرسَلینَ (وَ الشُّهَداءِ وَ الصِّدِّیقینَ وَ جَمیِع عِبٰادِ اللّٰهِ الصّٰالِحینَ»
بعد از تکبیر سوم بگوید:
«اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤمِنینَ وَ الْمُؤمِنٰاتِ وَ الْمُسْلِمینَ وَ الْمُسلِمٰاتِ الْاَحْیٰاءِ مِنْهُمْ وَ الْاَمْوٰاتِ تابِعْ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَهُمْ بِالخَیْراتِ انَّکَ مُجیبُ الدَّعَواتِ انَّکَ عَلىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ».
بعد از تکبیر چهارم اگر میّت مرد است بگوید:
«اللّٰهُمَّ اِنَّ هَذٰا عَبْدُکَ وَ ابْنُ عَبْدِکَ وَ ابْنُ امَتِکَ نَزَلَ بِکَ وَ انْتَ خَیْرُ مَنْزولٍ بِهِ اللّٰهُمَّ اِنّا لٰا نَعْلَمُ مِنْهُ الّا خَیْراً وَ انْتَ اعْلَمُ بِهِ مِنّا اللّٰهُمَّ انْ کٰانَ مُحْسِناً فَزِدْ فِى احسٰانِهِ وَ انْ کٰان مُسِیئاً فَتَجٰاوَزْ عَنْهُ وَ اغْفِرْ لَهُ اللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ عِنْدَکَ فى اعْلٰى عِلِّیّینَ وَ اخْلُفْ عَلىٰ اهْلِهِ فِى الْغابِرِینَ وَ ارْحَمْهُ بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرَّاحِمینَ»
و بعد تکبیر پنجم را بگوید، ولى اگر میّت زن است بعد از تکبیر چهارم بگوید:
«اللّٰهُمَّ اِنَّ هٰذِهِ امَتُکَ و ابْنَهُ عَبْدِکَ وَ ابْنَهُ امَتِکَ نَزَلَتْ بِکَ وَ انْتَ خَیْرُ مَنْزُولٍ بِهِ اللّٰهُمَّ انَّا لٰا نَعْلَمُ مِنهٰا الّٰا خَیْراً وَ انْتَ اعْلَمُ بِهَا مِنَّا اللّٰهُمَّ انْ کانَتْ مُحْسِنَهً فَزِدْ فِى احسٰانِهٰا و انْ کانَتْ مُسِیئهً فَتَجاوَزْ عَنْهٰا وَ اغْفِرْ لَهٰا اللّٰهُمَّ اجْعَلْهٰا عِنْدَکَ فِى اعْلىٰ عِلِّیِّینَ وَ اخْلُفْ عَلى اهْلِهٰا فى الْغٰابِرینَ وَ ارْحَمْهٰا بِرَحْمَتِکَ یا ارْحَمَ الرَّاحِمینَ»
خاطر نشان میشود، اگر میّت از روی عمد یا فراموشى یا به جهت عذرى، بدون نماز دفن شود و یا بعد از دفن معلوم شود، نمازى که بر او خوانده شده باطل بوده، باید نماز بر قبرش خوانده شود و این وجوب تا زمانی است که جسد او از هم نپاشیده باشد.
استسقا در لغت از ریشه سقی در باب استفعال و به معنی طلب آب است. قرآن کریم، در سوره بقره و اعراف به روشنی به مسأله استسقا از سوی حضرت موسی(ع) پرداخته شده، و در آیاتی دیگر نیز بدون به کارگیری واژه استسقا به موضوع طلب باران اشاره شده است.
کیفیت نماز استسقا مانند نماز عید فطر و قربان است (یعنى دو رکعت؛ در رکعت اول پنج تکبیر و قنوت و در رکعت دوم چهار تکبیر و قنوت).
درباره ارتباط بین نماز استسقا و آمدن باران، گفتنى است که در روایات وارد شده که عدم بارش باران، ممکن است به علت شیوع گناهان، کفران نعمتها، پایمال کردن حقوق، کم فروشى، ظلم، ترک امر به معروف و نهى از منکر، نپرداختن زکات و رعایت ننمودن عدالت باشد. نماز استسقا، دربردارنده توبه، استغفار، دعا و ذکرهاى مختلف مىباشد، به حدى که مستحب است اطفال را از مادرانشان جدا کرده و همگى به گریه و زارى و توبه بپردازند و با پاى برهنه به صحرا روند و از آمدن کافران جلوگیرى کنند.
از نمازهای مهم و پرفضیلت مستحبی که چهار رکعت (دو نماز دو رکعتی) است و در مجموع، حاوی ۳۰۰ بار ذکر تسبیحات اربعه تکرار میشود و برای آمرزش گناهان و برآورده شدن حاجات و تسریع در امر ازدواج توصیه شده است. پیامبر اکرم(ص) این نماز را پس از بازگشت جعفر طیار از حبشه و به پاس مجاهدتهای ۱۵ سالهاش در آنجا به او هدیه داد.
نماز جعفر طیار دو نماز دو رکعتی است که هر کدام دارای تشهد و سلام مستقل میباشد و مجموعا چهار رکعت میشود.
- در ابتدای نماز، نیت نماز جعفر طیار کرده و در رکعت اول بعد از حمد سوره «اذا زلزلت» و در رکعت دوم پس از حمد سوره «والعادیات» خوانده میشود
- در رکعت سوم؛ یعنی رکعت اول نماز دوم پس از حمد سوره «اذا جاء نصرالله» و در رکعت چهارم پس از حمد «قل هو الله احد» خوانده میشود.
- در هر یک از رکعتها بعد از حمد و سوره، پانزده مرتبه ذکر تسبیحات اربعه «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکبَرُ» و در رکوع هر رکعت همین ذکر ده مرتبه و پس از سر برداشتن از رکوع ده مرتبه و در سجده هر رکعت ده مرتبه و هنگام برداشتن سر از سجدهها نیز ده مرتبه این ذکر تکرار میشود؛ جایگاه تکرار ذکرها اینگونه است:
در هر رکعت ذکر تسبیحات ۷۵ مرتبه و در مجموع رکعتها ۳۰۰ مرتبه تکرار میشود.
اگر تسبیحات اربعه را فراموش کرد بخواند، در صورتی که محلش نگذشته باشد باید آن را به جا آورد، اما اگر محل آن گذشته نمازش صحیح است ولی باید بعد از نماز هر مقداری را که فراموش کرده تکرار کند.
ضمنا اگر شخصی فرصت خواندن نماز جعفر طیار را به این گونه ندارد، می تواند این چهار رکعت را به طور معمول بخواند و تسبیحات سیصدتایی را در طول روز بفرستند.